Universal Design คือแนวคิดออกแบบพื้นที่ให้คนที่มีวัย รูปร่าง และความสามารถต่างกันใช้งานได้สะดวก โดยไม่ต้องรอให้เกิดอุบัติเหตุหรือเคลื่อนไหวลำบากก่อนจึงค่อยปรับบ้าน บ้านลักษณะนี้ไม่จำเป็นต้องดูเหมือนสถานพยาบาล เพราะรายละเอียดเพื่อความปลอดภัยสามารถกลมกลืนกับวัสดุ สี และเฟอร์นิเจอร์ร่วมสมัยได้ เป้าหมายคือให้ทุกคนตั้งแต่เด็ก ผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ ไปจนถึงผู้มาเยือนใช้พื้นที่เดียวกันอย่างเป็นธรรมชาติ
เริ่มจากเส้นทางเดินที่ต่อเนื่อง
สำรวจตั้งแต่ประตูรั้ว ทางเข้า ห้องนั่งเล่น ห้องนอน ไปจนถึงห้องน้ำ มองหาธรณีประตู พรมลอย สายไฟ และเฟอร์นิเจอร์ที่บีบทางเดิน ทางเข้าอย่างน้อยหนึ่งจุดควรไม่มีขั้นหรือมีทางลาดที่ความชันเหมาะสม ทางเดินควรกว้างและไม่มีมุมแหลมยื่นออกมา พื้นแต่ละห้องไม่ควรต่างระดับโดยไม่จำเป็น หากต้องมีระดับเปลี่ยน ควรใช้แสงหรือสีตัดกันช่วยให้มองเห็นชัด
แสงสว่างช่วยทั้งการมองเห็นและการทรงตัว
เพิ่มแสงบริเวณบันได ทางเข้าบ้าน โถง และเส้นทางจากห้องนอนไปห้องน้ำ สวิตช์ควรอยู่ในตำแหน่งเอื้อมถึงง่าย และอาจใช้ไฟตรวจจับการเคลื่อนไหวในจุดที่ต้องเดินตอนกลางคืน ลดแสงสะท้อนจากพื้นมันหรือหลอดที่มองเห็นโดยตรง เพราะแสงจ้าเป็นหย่อม ๆ ทำให้สายตาปรับตัวยาก การใช้แสงสม่ำเสมอพร้อมไฟเฉพาะงานจึงปลอดภัยกว่าเปิดไฟดวงเดียวให้สว่างมาก
ห้องน้ำคือจุดที่ควรวางแผนก่อน
พื้นเปียกควรมีผิวกันลื่นและระบายน้ำดี เลือกห้องอาบน้ำแบบไม่มีขอบสูง เพิ่มพื้นที่หมุนตัว และติดราวจับกับโครงสร้างที่รับน้ำหนักได้จริง ราวจับรุ่นใหม่มีสีและรูปทรงเข้ากับก๊อกหรืออุปกรณ์ห้องน้ำ จึงไม่ทำลายบรรยากาศ ส่วนม้านั่งอาบน้ำและฝักบัวสายอ่อนช่วยได้ทั้งผู้สูงอายุ ผู้บาดเจ็บชั่วคราว และคนที่ดูแลเด็กเล็ก
รายละเอียดเล็กที่ทุกคนใช้ง่ายขึ้น
มือจับแบบก้านโยกเปิดง่ายกว่าลูกบิดเมื่อมือเปียก ถือของ หรือมีแรงบีบน้อย ลิ้นชักแบบดึงออกทำให้เห็นของด้านในโดยไม่ต้องก้มลึก ชั้นเก็บของใช้บ่อยควรอยู่ระหว่างระดับเข่ากับหัวไหล่ เฟอร์นิเจอร์ควรมั่นคงและมีความสูงที่ลุกนั่งสบาย ขอบโต๊ะมนช่วยลดการบาดเจ็บ ขณะที่ประตูกว้างและบานพับที่เปิดได้เต็มช่วยรองรับรถเข็น รถเข็นเด็ก และการขนย้ายของชิ้นใหญ่
National Institute on Aging แนะนำการลดพรมหรือพื้นผิวที่ทำให้สะดุด เพิ่มแสงบริเวณบันได ติดราวจับใกล้สุขภัณฑ์และพื้นที่อาบน้ำ และใช้วัสดุกันลื่นในจุดเปียก ส่วน AARP HomeFit Guide รวบรวมแนวทางปรับบ้านให้สบายและปลอดภัยสำหรับคนหลายช่วงวัย
ปรับทีละห้องตามความเสี่ยง
ไม่จำเป็นต้องรีโนเวตทั้งบ้านพร้อมกัน เริ่มจากแก้อันตรายทันที เช่น ราวบันไดหลวม พื้นลื่น และทางเดินมืด แล้ววางแผนงานที่ควรทำเมื่อต้องเปลี่ยนของเดิมอยู่แล้ว เช่น เลือกประตูกว้างขึ้นเมื่อปรับห้อง หรือทำห้องอาบน้ำไร้ธรณีเมื่อเปลี่ยนกระเบื้อง Universal Design ที่ดีจึงไม่ใช่การออกแบบให้คนกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นการลดแรง ลดขั้นตอน และเพิ่มทางเลือกให้ทุกคนใช้บ้านได้ดีขึ้นตลอดอายุของอาคาร